ქოძირით წყუ ხასჷლაშო ალ-ბათანი

{{ინფოდაფა მენცარი 
| ჯოხო                  =ალ-ბათანი
| ოდაბადური ჯოხო       = [[არაბული ნინა|არაბ.]] محمد بن جابر بن سنان البتاني
| ფოტო                 =Albategnius.jpeg
| სიგანა               =200პქ
| მუკნაჭარა              =
| დაბადებაშ თარიღი        = დოხოლაფირო [[858]]
| დაბადებაშ აბანი       =[[ჰარანი]], ასეიანი თურქეთი
| ღურაშ თარიღი          = [[929]]
| ღურაშ აბანი         = ყასრ ალ-ჯისი, [[სამარა (ერაყი)|სამარაშ]] გოხოლუას 
| მენოღალობა          = 
| ომენცარე სფერო        = [[მათემატიკა]]<br>[[ასტრონომია]]<br>[[ასტროლოგია]]
| მუშობაშ აბანი         = 
| ალმა-მატერი         = 
| ომენცარე ხემანჯღვერი =
| ჯოხოშინელი მოგურაფეეფი   = 
| ჩინებული რე მუჭოთ   = 
| ჯილდოეფი დო პრემიეფი          =
| ხეშმოჭარუა         = 
| სიგანა     =
| საიტი                 =
}}

'''აბუ აბდ ალაჰ მუჰამად იბნ ჯაბირ იბნ სინან ალ-რაქი ალ-ჰარანი ას-საბი ალ-ბათანი''', უმოსო შინელი რე მუჭოთ '''ალ-ბათანი''', [[ლათინური ნინა|ლათინიზებული]] Albategnius, (დ. დოხოლაფირო [[858]], [[ჰარანი]], ასეიანი თურქეთი — ღ. [[929]], ყასრ ალ-ჯისი, [[სამარა (ერაყი)|სამარაშ]] გოხოლუას) — არაბი [[მათემატიკა|მათემატიკოსი]], [[ასტრონომია|ასტრონომი]] დო [[ასტროლოგია|ასტროლოგი]]. ცხოვრენდჷ დო მოღალენდჷ [[რაკა]]ს (ასეიან [[სირია]]). მერჩქინელი რე შქა ოშწანურეფიშ ისლამური მოსოფელიშ უდიდაშ ასტრონომო. ფშხირას მიშინუანა მუჭოთ არაბეფიშ [[პტოლემე]]ს.

==ასტრონომია==
ალ-ბათანის ჯერდჷ პტოლემეშ [[გეოცენტრიზმი|გეოცენტრული მოდელიშ]]. თიქ რაკას დარსხუ მუში ობსერვატორია დო დიჭყჷ ასტრონომიული რკვიებეფი. გიმირკვიუ [[ბჟაშ გეუკუმელაფა]], ზუსტას გჷმოთვალუ [[დიხაუჩა]]შ ღერზიშ მერთალა ([[ინგლისური ნინა|ინგლ.]] ''Axial tilt''), ბჟაშ წანა, [[ბუნობა]]. ალ-ბათანიშ რკვიებეფს ირინუანდეს უკულიანი პეროდიშ მენცარეფი [[ნიკოლოზ კოპერნიკი]], [[ქრისტოფორ კლავიუსი]], [[ტიხო ბრაჰე]], [[იოჰანეს კეპლერი]], [[გალილეო გალილეი]], [[ედმონდ ჰალეი]] დო შხვეფი.

==მათემატიკა==
მათემატიკას, ალ-ბათანიშ არძაშე უმოსო შანულამ კონტრიბუციათ იკოროცხუ [[სინუსი დო კოსინუსი|სინუსეფიშ]] დო [[ტრიგონომეტრიული ფუნქციეფი|ტანგენსეფიშ]] გიმორინაფა გეომეტრიული კალკულაციეფიშო, გიშაკერზაფილო [[სფერული ტრიგონომეტრია|სფერული ტრიგონომეტრიულო ფუნქციეფიშ]], ნამუეფქჷთ დოთირუ პტოლემეშ გეომეტრიული მეთოდეფი. ალ-ბათანიშ მეთოდეფი იკათუანდჷ თიხანური ბორჯიშო კომპლექსურ მათემატიკურ მეთოდეფს. ალ-ბათანი [[ქორდა (გეომეტრია)|გეომეტრიული ქორდეფიშე]] უმოს დიდი შანულობას არზენდჷ ტრიგონომეტრიას, დო აკეთჷ დემონსტრირაფა სფერული სუმკუნთხურიშ ხასილეფიშ დო კუნთხუეფიშ ურთიართობაშ, ნამუთ ჸათაშ ეიჭარუაფუ:
::<math>\cos a = \cos b\cos c + \sin b\sin c\cos A</math>

ალ-ბათანი აკიმუშუ შხვადოშხვა [[ტრიგონომეტრია|ტრიგონომეტრიული]] ურთიართობეფი:

::<math>\tan \alpha = \frac{\sin \alpha}{\cos \alpha}</math> 

::<math>\sec \alpha = \sqrt{1 + \tan^2 \alpha }</math>, სოდეთ <math>\sec \alpha = \frac{1}{\sin \alpha}</math>.

თიქ თაშნეშე გინოჭყვიდჷ განტოლება 
::<math>\sin x = y\cos x</math>,

მიოგორუ ფორმულას 
::<math>\sin x = \frac{y}{\sqrt{1 + y^2}}</math>

==რესურსეფი ინტერნეტის==
* [https://www.britannica.com/biography/al-Battani ალ-ბათანი] ენციკლოპედია ბრიტანიკას
* [https://www.encyclopedia.com/people/science-and-technology/astronomy-biographies/al-battani ალ-ბათანი] encyclopedia.com-ის 

[[კატეგორია:არაბეფი]]
[[კატეგორია:არაბი ასტრონომეფი]]
[[კატეგორია:არაბი მათემატიკოსეფი]]
[[კატეგორია:დუნაბადი 858]]
[[კატეგორია:ნაღურა 929]]